مردى به حضور على ( ع ) آمد و گفت : اى امير المؤمنين ! اين اسب از من است و من بدون آنكه اطلاع داشته باشم كه فلان كس از آن براى خروج بر شما و جنگ از آن استفاده خواهد كرد ، آن را به او عاريه دادم . از او در اين باره گواه خواسته شد و چون گواه آورد و معلوم شد عاريه بوده است ، اسب را به آن مرد برگرداند و بقيه را تقسيم كرد . نكوهش على ( ع ) مردم بصره را نصر بن عمر بن سعد از ابو خالد ، از عبد الله بن عاصم ، از محمد بن بشير همدانى ، از حارث بن سريع نقل مىكند كه مىگفته است ، چون امير المؤمنين بر مردم بصره پيروز شد و آنچه را ميان اردوگاه بود تقسيم كرد ، براى سخنرانى برخاست و پس از حمد و ثناى خدا و درود بر پيامبر چنين گفت : « اى مردم ! همانا كه خداوند داراى رحمت گسترده و آمرزش هميشگى براى فرمانبرداران خويش است و مقرر كرده است كه عذاب و عقابش بر سركشان باشد . اى مردم بصره ! اى مردم مؤتفكه « 1 » و اى لشكريان آن زن ! و اى پيروان حيوان زبان بسته ! [ شتر عايشه ] كه چون آن شتر بانگ بر مىداشت برانگيخته مىشديد و چون از پاى در آمد گريختيد . خوى و سرشت شما سست و پيمان شما ناپايدار و دين شما نفاق است و شما تبهكاران از دين بيرون شده‌ايد . زمين شما نزديك به آب و دور از آسمان است . عقلهاى شما سبك و بردبارى شما آميخته با سفلگى است . شمشيرهاى خود را بر ما كشيديد و خون خود را ريختيد و با امام خود مخالفت كرديد . لقمهء خوبى براى خورنده و شكار مناسبى براى شكاركننده‌ايد . آتش براى شما اندوخته و ننگ براى شما مايهء افتخار است . اى مردم بصره ! بيعت مرا شكستيد و دشمنان مرا يارى داديد ؛ و اكنون گمان شما چيست ؟ » « 2 »

--> ( 1 ) مؤتفكه : كه در آيهء 55 سورهء پنجاه و سوم ( النجم ) آمده ، يعنى شهر زير و زبر شده و بيشتر به معنى شهرهاى قوم لوط است . و براى اطلاع از ديگر روايات ، رجوع كنيد به تفسير برهان ؛ ج 4 ، ص 256 . م ( 2 ) بخشى از اين خطبه در نهج البلاغه ، چاپ فيض الاسلام ؛ ضمن خطبه‌هاى 13 و 14 و شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ، آمده است . و در منابع كهن بخشى از آن در اخبار - الطوال ، ترجمهء دكتر محمود مهدوى دامغانى ؛ ص 188 و ، عيون الاخبار ابن قتيبه ؛ ج 1 ، ص 217 ، آمده است . و براى اطلاع بيشتر ، رجوع كنيد به سيد عبد الزهراء حسينى ، مصادر نهج البلاغه و اسانيده ؛ ج 1 ، ص 344 . م